Bagikeun ka Lapak Facebook

Sastra SundaÉséyKemis, 12 Juli 2012 19:35

Diajar Ngarang

Ku Dadan Sutisna

Sok geura ngarang unggal poé.
Ku ngarang mah, kulit nu rék péot gé bisa jadi cangker deui.

Éta téh cék Fatimah Mérnissi,  féminis ti Marokko dina bukuna Women's Rebellion and Islamic Memory. Cenah ngarang téh matak awét ngora. Bisa nyangkerkeun kulit. Naha enya kitu? Tangtu kudu mapaykeun ka jinisna hayang leuwih écés mah. Ngan mun enya téh, hayu atuh urang diajar "nyangkerkeun kulit".

Méméh Prak

"Tah, keretas jeung pulpénna. Mun hayang leuwih énténg, yeuh maké komputer. Prak geura ngarang."

Keur nu geus parigel mah, mun aya nu nitah kitu téh, moal hésé béléké. Tinggal trét baé nulis. Tapi ku­ma­ha mun ninggang ka nu can kungsi ngarang sakotrét-kotrét acan? Mo­al boa ngahulengna téh. Manéhna tangtu nanya, naon ari ngarang téh?

Méméh ngajawab "naon ari nga­rang", saenyana urang kudu nanya heu­la: naha bet ngarang? Éta pananya kacida pentingna keur saha waé nu boga karep jadi pangarang. Sawatara wak­tu ka tukang aya nu ngirim naskah ka Cupumanik, mani sabebed, ti guru basa Sunda nu cenah geus méré tugas ka muridna sangkan nyieun karangan. Hasilna terus dibikeun ka Cupumanik, sina dimuat. Katémbongna, karéréana barudak mah daékna ngarang téh lantaran dibéré pancén ti guruna. Buk­tina loba nu asal jadi, malah teu ku­rang-kurang nu niron tina karangan nu geus nyampak.

Ngarang, tangtuna gé, kudu kaju­rung ku niat tina haté sorangan. Lain dititah ku batur, lain lantaran tugas. Datangna niat téh bisa jadi lantaran "kabita" ku pangarang nu geus moyan, atawa mémang hayang ngedalkeun kereteg haténa.

Tétéla, urang ngarang téh lantaran geus boga idé. Terus kudu kumaha?

Nya tinggal trét wé. Modal mimiti, asal bisa maca jeung nulis. Unggal jelema ari nulis surat baé mah meu­reun kungsi. Dalah budak SD gé apan ayeuna mah geus bisa SMS-an, éta téh kaasup ngarang. Har, geuning babari? Emh, urang anggap babari wé atuh, nya. Tapi, ké, ké, najan nulis SMS  di­sebut ngarang, geuningan béda jeung carita pondok nu dimuat dina koran atawa majalah?

Mun kitu mah urang watesan wé jejerna. Nu dicaritakeun di dieu mah lain ngarang SMS atawa surat, tapi ngarang keur muatkeuneun dina majalah atawa koran, keur bacaeun balaréa. Tangtu béda deui racikanana. Mun ngarang diibaratkeun kana masak, urang téh rék nyieun kada­haran keur batur, lain saukur diasaan ku sorangan.

"Tiori" nu Babari

Bisa ngarang mah lain pédah mindeng maca buku "tiori ngarang". Maca "tiori ngarang" tangtu perlu.

Ngan baé ngarang mah teu cukup ku tiori. Ongkoh taya ru­mus nu jinek ngeu­naan formula nyi­eun ka­rang­an nu hadé. Jeung pang­pang­na mah deuih, nu ngarti kana tiori gé can tangtu re­sep nga­rang. Teu kabéh sarjana sas­tra, u­pa­­­m­ana, jaradi pa­nga­­rang.

Mun téa mah keukeuh kudu aya tiorina, sigana leuwih hadé kieu baé: ngarang, ngarang, jeung ngarang.

Ngarang Heula, Maca Heula?

Tangtuna gé maca heula. Tapi ka dituna mah bareng wé, maca bari ngarang. Nu disebut "maca" di dieu nya­éta ngimeutan karangan-karangan beunang nu lian. Ngagugunung mang­paat tina maca téh, komo keur panga­rang mah. Sajeroning maca, kalintang hadéna mun bari nyangigirkeun ka­mus-lian ti cikopi téh.

Kahiji, tina maca urang jadi terang kumaha ari nyusun kalimah-ieu téh élmu nu pangdasarna saméméh urang ngetrukkeun idé dina karangan. Tina cara nyusun kalimah gé baris katém­bong nu resep maca jeung nu henteu mah. Ku maca, urang jadi terang kana élmu tata basa.

Kadua, ngabeungharan kekecapan. Mun ngarang dina basa Sunda, nya sa­wadina urang kudu jembar ku kekecapan dina basa Sunda. Ieu gé ladang tina maca. Keur nu sok maca tulisan dina basa Sunda mah, moal nyebutkeun yén basa Sunda téh hésé.

Katilu, urang jadi terang kana karya nu hadé. Ieu téh bisa dipaké ba­bandingan jeung karangan sorangan.

Maké jeung Sieun

Hadé pisan mun ngarang téh jembar réferénsi. Tapi mun réa teuing tinimbangan, riweuh deuih. Sieun salah téa, sieun dipoyok ku batur, sieun goréng. Najan pangarang nu geus moyan gé, angger wé nyebut diajar. Biheung aya karangan nu sampurna atawa bébas tina kritik. Mun haben ngagugulukeun kasieun mah, atuh rék iraha derna.

Idé Moal Saat

Sok aya nu ngarasa "béakeun idé". Saenyana mah lain béakeun idé, tapi horéam néanganana. Idé mah moal saat. Ngolétrak sotéh mun teu di­téangan.

Ari néangan idé, tinggal ngamang­paatkeun ni'mat ti Alloh, panon jeung ceuli. Nénjo aya jelema nu ngaliwat ka hareupeun imah gé bisa waé di­jieun carpon. Har, naon nu kudu di­karangna? Kitu meureun cék nu bingung. Paling gé jadi carpon sajajar: aya jelema ngaliwat. Mun ditulis sajalantrahna mah nya kitu pisan. Tapi pan bisa diréka. Kumaha mun éta jelema ngaliwatna téh samenit sakali, ti isuk-isuk nepi ka burit, nepi ka isukna deui? Bisa diracik jadi carpon tah.

Dina ngarang, urang teu diwajib­keun nyodorkeun téma anyar nu saratus persén orisinil. Bisa jadi da­tang­na inspirasi téh sabada urang maca karangan beunang nu lian. Mun téma téh hiji imah nu keur dipotrét, urang bisa milih ti lebah mana rék ngé­céngkeun kaméra. Hartina, téma nu geus ditulis ku batur, bisa jadi anyar mun urang nyawang tina sisi séjénna.

Antep Sina Ngocor

Idé geus aya, tapi ngarang mandeg kénéh waé. Éta téh mindeng kaalaman ku pangarang anyar. Kadangkala naon nu rék ditepikeun ku urang ukur nyang­sang dina sirah, henteu daék ngen­car jadi tulisan.

Pangna kitu téh, bisa jadi réa teu­ing nu hayang ditulis, nepi ka henteu daék prak. Atawa bingung ti mana ngamimitianana. Teu kurang-kurang nu keur ngarang mandeg dina parag­rap kahiji. Asa kurang itu, asa kurang ieu. Asa teu ngareunah dibacana. Asa hayang ngédit deui.

Tadi gé, mun hayang sampurna mah, nyieun sakalimah téh moal teu sapoé mokét. Dina waktu ngarang, hadéna mah naon nu kapikir téh antep wé sina ngocor heula, ulah wani-wani mendet saméméh nepi ka tungtung mah. Urang ngarang téh sarua jeung diajar ngarang.

Mun lieur kénéh, tong waka kukulutus. Da lieur gé ngandung idé. Sok, atuh, tuliskeun naon nu matak lieur téh. Éta gé kaasup ngarang. Ka­asup jurus ngarah "awét ngo­ra".—

(Dadan Sutisna)

Kirim Koméntar tina Facebook

Kirim Koméntar

Jenengan
Alamat Émail
Alamat Wéb
Koméntar
Serat Kodeu:
  
  • Senén, 03 Fébruari 2014 19:50

    fathan

    ya allah meni seer pisan kajahatan...
  • Senén, 27 Januari 2014 16:44

    agus sofyan

    Simkuring mani hoyong maca carios sunda ti ngawitan Gumilar , Wijana, sibuntung jago tutugan tug dugi ka Jaka santang..mani...
  • Jumaah, 24 Januari 2014 19:20

    yudha

    Tumaros, dimana tiasa mendakan buku Si Buntung Jago Tutugan? hatur nuhun pisan....
  • Jumaah, 24 Januari 2014 11:05

    Nandan Kusmanagiri

    Wilujeng makalangan, langkung pogot sigana upami tos aya aplikasi dina android...
  • Jumaah, 03 Januari 2014 19:18

    Erwin Kusumah

    Kang dupi wawaran perkawis FDBS teu ditayangkeun di...
  • Jumaah, 03 Januari 2014 11:06

    Ai Karlinawati

    Hoyong milarian conto wawacan kanggo murangkalih hanjakal teu aya..hatur nuhun ..Mugia website ieu lana...
  • Saptu, 21 Désémber 2013 14:14

    iklanzoom.com

    Asalamualaiakum dari iklanzoom.com semoga pendidikan Indonesia tambah maju wasalamuaalaikum fresh...
  • Saptu, 02 Novémber 2013 18:31

    Sukinah Boiman

    Alhamdulillah upami di kota Bandung gaduh sakola favorit ngiring bingah, kumargi lami-lami upami basa sunda pada ninggalkeun bisa punah...

Badé ngomén? Mangga klik di ieu.

SN

Jumaah, 05 Désémber 2014 02:44

Parobahan Raperda No 15, Baris Mancegkeun PDAM Tirtawening

(SundaNews, Bandung) Sabada Raperda Parobahan Perda No 15/2009 disahkeun Pansus II DPRD Kota Bandung ahir Agustus 2014, ...
SN

Kemis, 04 Séptémber 2014 09:19

Pansus V DPRD Nargétkeun Bandung Meunang WTP Taun 2015

Sundanew.com, Ketua...
SN

Jumaah, 18 Juli 2014 02:37

Chace jeung Media Nu Sologoto

(SundaNews) Salah sahiji nu penting di Google téh nyaeta fungsi cache. Hiji kontén dina wéb, sanajan geus...
SN

Rebo, 28 Méi 2014 01:32

Prabowo Cangcaya Surya Dharma Ali Kalibet Korupsi

(SundaNews, Jakarta) Naon anu diucapkeun ku Capres Prabowo Subianto ngeunaan ditéwakna Suryadharma Alie ku KPK dina...
SN

Rebo, 28 Méi 2014 01:09

Din: “Amien Rais Kuduna Némbongkeun Sikep Negarawan”

(SundaNews) Ketua Umum Pimpinan Pusat Muhammadiyah Muhammad Din Syamsuddin manghanjakalkeun kana sikep Amien Rais anu...