Bagikeun ka Lapak Facebook

Basa SundaPangajaran Basa SundaKemis, 12 Juli 2012 06:16

Wawanohan Sareng Pupuh (4)

Ku Kania Pujasari

Watek-Watek Pupuh

 

UNGGAL pupuh mibanda watek (karakter) séwang-séwangan. Ku ayana kitu, jejer anu dicaritakeun dina Pupuh, tangtu bakal diluyukeun sareng watek anu dipibanda dina éta pupuh. Contona upama nyaritakeun rasa sedih kingkin, tangtu kirang saé dina pupuh Balakbak, kumargi Pupuh Balakbak mah mibanda watek atanapi karakter anu lucu/guyonan. Kilang kitu, kadieunakeun mah, karakter atanapi watek pupuh téh sok tara pati diperhatikeun. Pang kitu, lantaran sok diluyukeun sareng komposisi lagu atanapi jiwa tina éta lagu. Padahal pupuh jaman kapungkur mah, pengkuh pisan nyepeng éta karakter. Kanggo nguningaan contona mah, tiasa diaos wawacan Purnama Alam, sareng sababaha wawacan sanésna. Minangka info kanggo sadaya mitra SB, upami hoyong ngagaduhan poto kofi Wawacan Purnama Alam Jilid 1 (R.Suriadiredja), tiasa ngahubungi Pangersa Bapa Sasmita, anu aktip di dunya maya/internét. Sumangga ngintun e-mail ka: matsasmita@telkom.co.id.

Kanggo langkung écésna ngeunaan karakter atawa watek pupuh, mangga urang sami-sami tengetan watek-watek pupuh, anu baris didadarkeun di handap ieu;

 

Asmarandana; ieu pupuh ngagambarkeun hiji kaayaan rasa nu patali jeung duriat, atawa bisa ogé ngandung pituah geusan diteuleuman. Contona bisa ditengetan Asmarandana “Sandékala Tara Lila” karya Dhipa Galuh Purba (pupuh pinunjul III Pasanggiri Ngarang Dangding Paguyuban Pasundan 2004):

 

Nu nanceb dipusti-pusti

Aya sirung teu kembangan

Lantaran poho ngalongok

Katumbiri méré béja

Rék datang sandékala

Euntreup kana eusi nyiru

Da napian salah mangsa

 

Béas beunyeur katut bangsal

Geuwat pisahkeun ayeuna

Bisi kabobodo ténjo

Paur kasamaran tingal

Mending ngampar sajadah

Mapag Nyi Purnama imut

Sandékala bakal ngejat

 

Balakbak, ieu pupuh ngagambarkeun kaayaan kocak, sasarina rumpakana ogé pinuh ku guyonan. Contona:

 

Aya warung sisi jalan ramé pisan, Citaméng

Awéwéna luas-luis los ka dapur, ngagoréng

Lalakina los ka pipir nyoo monyét, nyanggéréng

 

Durma; ieu pupuh anu ngagambarkeun kayaan ngagedurna amarah atawa bisa ogé sumanget.

 

Contona pupuh karya Mang koko di handap ieu:

 

Di mamana penjajah pada marudah

Lantaran dikiritik

Ku ahli nagara

Yén éta lampah jahat

Tapina kalah mudigdig

Ambek-ambekan

Dasar nu buta-tuli

 

Gambuh; ieu pupuh mibanda watek atawa karakter anu ngagambarkeun kaayaan sedih kingkin atawa kasusahan.

 

Contona pupuh karya Mang koko di handap ieu:

Tuh itu beurit lintuh

Mani rendey anakna sapuluh

Arilikan gambarna masing taliti

Anakna kabéh ngariung

Saregep hormat ka kolot

 

 

Gurisa; ieu pupuh anu ngagambarkeun rasa nu jarauh panineungan, ngumbar sawangan.

 

Conto:

Waktu barudak keur mijah

Ger hujan gedé pohara

Arulin semu barungah

Barudak breng lalumpatan

Ngiuhan di balé désa

Ngadago raatna hujan

 

Juru Demung; Ieu pupuh ngagambarkeun kaayaan rasa nu bingung, pinuh kasedih.

 

Mun pinanggih jeung kasusah

Omat ulah rék nguluwut 2X

Pasrahkeun ka Gusti 2X

Ihtiar ulah tinggal

Neda kurnia Nu Agung

 

Dangdanggula; Ieu pupuh nu eusina aya wejangan, boh nu natrat atawa nu nyamuni. Pupuh ieu ogé bisa ngagambarkeun rasa kabungah.

 

Contona pupuh karya Dhipa Galuh Purba di handap ieu:

 

Sing aringet ulah salah harti

Ngomongkeun batur téh penting pisan

Ngomong-ngomong tong polontong

Kabéh ngomongkeun batur

Keur muru hirup nu walagri

Diajar ngalalampah

Napak hirup batur

Maca kana pangalaman

Léngkah nu hade keur picontoeun diri

Nu goréng mah singkahan

 

Mama Haji gé ngomongkeun nabi

Pa Guru gé ngomongkeun pahlawan

Da puguh kudu diconto

Najan ngomongkeun batur

Nepi ka nu murtad kasabit

Jeung nu kungsi baruntak

Teu meunang diturut

Tétéla ning beuki natrat

Nu ulah mah geureuhan jeung sirik pidik

Ngarah, ngarinah, mitnah

 

 

Wirangrong; Ieu pupuh ngagambarkeun kaayaan rasa wiwirang. Bisa ditilik tina ngaranana; wirang-rong. Pupuh ieu ogé sasarina ngandung hiji pépéling nu natrat.

 

Contona pupuh karya Mang koko di handap ieu:

 

Barudak mangka ngalarti

Ulah rék kadalon-dalon

Enggon-enggon nungtut élmu

Mangka getol, mangka tigin

Pibekeleun saréréa

Modal bakti ka nagara

 

 

Sinom; Ieu pupuh ngagambarkeun rasa gumbira, pangpangna mah nu patali jeung asmara. Ieu pupuh ogé bisa ngaguratkeun hiji papagah pikeun diteuleuman.

 

Contona pupuh karya Dhipa Galuh Purba di handap ieu:

 

Sora bedug hawar-hawar

Datangna ti lebah masjid

Ditéma ku sora adan

Écés ti munara masjid

Ngageuing nu can éling

Ngingetan anu kasarung

Ngagugubrag nu can hudang

Ngajak sumujud ka Gusti

Pasrah sumerah ka Nu Maha Kawasa

 

Aya sora nu ngadulag

Diselangan ku nu takbir

Ting-alocrak suka bungah

Mapag bulan idul fitri

Hayang paginding-ginding

Ngadu jumlah eusi saku

Harta pada muja-muja

Poho kana temah wadi

Aya kénéh nu keur mandi ku cimata

 

 

Pucung; Ieu pupuh ngagambarkeun rasa amarah. Ieu pupuh ogé bisa ngagambarkeun hiji pangajak pikeun nuju kana kamaslahatan.

 

Conto:

Hayu batur urang dialajar sing suhud

Ulah lalawora

Bisi engké henteu naék

Batur seuri, urang sumegruk nalangsa

 

 

Mijil; Ieu pupuh ngagambarkeun rasa sungkawa/sedih.

 

Contona pupuh karya Mang koko di handap ieu:

Aduh Gusti Anu Maha Suci

Sim abdi rumaos

Pangna abdi dumugi ka kesrek

Réhna sepuh parantos ngusir

Takabur sareng dir

Téga nundung sepuh

 

Pangkur; Ieu pupuh ngagambarkeun rasa ambek.

 

Contona pupuh karya Mang koko di handap ieu:

 

Bapa Doblang pada terang

Kumis baplang nuruban biwir nu jeding

Pipi kemong, irung mancung

Panon buringas hérang

Goréng omong gawang-geuweung harung gampung

Pantrang mayar kana hutang

Licik sarta sok curaling

 

Kinanti; Ieu pupuh ngagambarkeun hiji kayaan anu keur nganti-nganti hiji perkara.

 

Contona pupuh karya Dhipa Galuh Purba di handap ieu:

 

Ngemploh héjo Banjarwaru

Tinggarupay di basisir

Amparan samak di Simpar

Mapag léngkah nu kasilih

Carita embung lekasan

Ngagurat jangji pasini

 

Cambéwék ibun Panjalu

Mawa nyawang hiji asih

Nusa lir medar carita

Langit ngajerit ka bumi

Jagat ngocéak ka apah

Basa éling anjeun leungit

 

 

Lambang; Ieu pupuh ngagambarkeun kayaan anu pinuh guyonan.

 

Contona pupuh karya Mang koko di handap ieu:

 

Riab anu lalumpatan

Lumpat bari tatanggahan

Tingalasruk susurakan

Rék ngarucu langlayang

 

Magatru; Ieu pupuh ngagambarkeun kaayaan sungkawa. Ieu pupuh ogé bisa mangrupa hiji tarucing.

 

Contona pupuh karya Mang koko di handap ieu:

Coba teguh naon nu sukuna tilu

Panon opat henteu galib

Leumpangna rumanggieung laun

Éstuning ku matak watir

Dongko bari oho-oho

 

 

 

Maskumambang; Ieu pupuh ngagambarkeun kaayaan prihatin.

 

Contona pupuh karya Mang koko di handap ieu:

 

Duh manusa mana teungteuingeun teuing

Nyangsara pohara

Naha naon dosa kuring

Anu matak dikurungan

 

Ladrang; Ieu Pupuh anu eusina pinuh guyonan.

 

Contona pupuh karya Mang koko di handap ieu:

 

Coba teguh masing telek telik

Éta gambar, éta gambar

Sugan nyaho, Ujang nyai

Sato naon reujeung di mana ayana

 

Nu kadua anéh aya ceuli

Nu gunana nu gunana

Béda jeung ceuli nu galib

Ceuli naon tuduhkeun lebah gambarna

 

Nu katilu geura sidik-sidik

Digelungan, digelungan

Ngarumbay lamun di cai

Musuh lauk di balong jeung di walungan

 

(Réngsé)

 

 

 

 

 

Kirim Koméntar tina Facebook

Kirim Koméntar

Jenengan
Alamat Émail
Alamat Wéb
Koméntar
Serat Kodeu:
  
  • Senén, 03 Fébruari 2014 19:50

    fathan

    ya allah meni seer pisan kajahatan...
  • Senén, 27 Januari 2014 16:44

    agus sofyan

    Simkuring mani hoyong maca carios sunda ti ngawitan Gumilar , Wijana, sibuntung jago tutugan tug dugi ka Jaka santang..mani...
  • Jumaah, 24 Januari 2014 19:20

    yudha

    Tumaros, dimana tiasa mendakan buku Si Buntung Jago Tutugan? hatur nuhun pisan....
  • Jumaah, 24 Januari 2014 11:05

    Nandan Kusmanagiri

    Wilujeng makalangan, langkung pogot sigana upami tos aya aplikasi dina android...
  • Jumaah, 03 Januari 2014 19:18

    Erwin Kusumah

    Kang dupi wawaran perkawis FDBS teu ditayangkeun di...
  • Jumaah, 03 Januari 2014 11:06

    Ai Karlinawati

    Hoyong milarian conto wawacan kanggo murangkalih hanjakal teu aya..hatur nuhun ..Mugia website ieu lana...
  • Saptu, 21 Désémber 2013 14:14

    iklanzoom.com

    Asalamualaiakum dari iklanzoom.com semoga pendidikan Indonesia tambah maju wasalamuaalaikum fresh...
  • Saptu, 02 Novémber 2013 18:31

    Sukinah Boiman

    Alhamdulillah upami di kota Bandung gaduh sakola favorit ngiring bingah, kumargi lami-lami upami basa sunda pada ninggalkeun bisa punah...

Badé ngomén? Mangga klik di ieu.

SN

Jumaah, 05 Désémber 2014 02:44

Parobahan Raperda No 15, Baris Mancegkeun PDAM Tirtawening

(SundaNews, Bandung) Sabada Raperda Parobahan Perda No 15/2009 disahkeun Pansus II DPRD Kota Bandung ahir Agustus 2014, ...
SN

Kemis, 04 Séptémber 2014 09:19

Pansus V DPRD Nargétkeun Bandung Meunang WTP Taun 2015

Sundanew.com, Ketua...
SN

Jumaah, 18 Juli 2014 02:37

Chace jeung Media Nu Sologoto

(SundaNews) Salah sahiji nu penting di Google téh nyaeta fungsi cache. Hiji kontén dina wéb, sanajan geus...
SN

Rebo, 28 Méi 2014 01:32

Prabowo Cangcaya Surya Dharma Ali Kalibet Korupsi

(SundaNews, Jakarta) Naon anu diucapkeun ku Capres Prabowo Subianto ngeunaan ditéwakna Suryadharma Alie ku KPK dina...
SN

Rebo, 28 Méi 2014 01:09

Din: “Amien Rais Kuduna Némbongkeun Sikep Negarawan”

(SundaNews) Ketua Umum Pimpinan Pusat Muhammadiyah Muhammad Din Syamsuddin manghanjakalkeun kana sikep Amien Rais anu...